Μια προσωπική μαρτυρία για την πρώτη επαφή με ένα ίδρυμα, τον εθελοντισμό, τη γνωριμία με ανάπηρα παιδιά και ανάπηρους ενήλικες, αλλά και τη σταδιακή κατανόηση των επιπτώσεων της ιδρυματοποίησης.
Μια αφήγηση για την εγκατάλειψη, την ελευθερία, την κοινότητα και τη δύναμη των ανθρώπινων σχέσεων.
Μπορείς να ακούσεις το podcast στο spotify εδώ
Απομαγνητοφώνηση
8 άνθρωποι, 8 ιστορίες από ιδρύματα
Σειρά podcasts « Τα ιδρύματα δεν είναι λύση»
Ένα πρόγραμμα για την ενδυνάμωση και την ορατότητα των ανθρώπων που ζουν σε ιδρύματα στην Ελλάδα και για την προώθηση της αποιδρυματοποίησης.
Παραγωγή: TANDEM
Ηχοληψία: Κωνσταντίνος Τούντας
Εκφώνηση: Ελεάννα Αποστολάκη
“Η δράση υλοποιείται με την υποστήριξη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Λάτση στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης» που συγχρηματοδοτούν δέκα κοινωφελείς οργανισμοί”
[μουσική εισαγωγής]
Η πρώτη γνωριμία με το ΠΙΚΠΑ
Είδα τυχαία μια ανακοίνωση για αναζήτηση συνοδών στην κατασκήνωση τότε στο ΠΙΚΠΑ και, με αφορμή αυτό, ξεκίνησε η επίσκεψη στο ΠΙΚΠΑ. Πήγα λοιπόν εκεί, έγινα συνοδός στην κατασκήνωση και, μετά το τέλος της κατασκήνωσης, και αποφάσισα ότι ήθελα να γίνω εθελόντρια και να ξαναπάω.
Δεν ήταν μια πολύ συνειδητή επιλογή τότε. Εκ των υστέρων, δηλαδή, αν γυρίσω πίσω, βλέπω ότι δεν είχα καταλάβει που είχα συναινέσει.
Την θυμάμαι την πρώτη μου μέρα στο ίδρυμα, στην πρώτη μου επίσκεψη, θυμάμαι ότι μου είχε φανεί πολύ μεγάλος ο χώρος, πολύ ανοιχτός. Θυμάμαι από την πύλη μέχρι να φτάσω υπήρχε πολύ διαδρομή. Αυτό ακόμα μου έχει μείνει, αυτό το αίσθημα του «ακόμα να φτάσω κάπου».
Και θυμάμαι ότι είχα δει κάτι που δεν είχα ξαναντικρύσει σαν θέαμα, πρώτη φορά. Δηλαδή η κατάσταση και το περιβάλλον ήταν κάτι που δεν είχα δει μέχρι τα 22 μου τότε. Ήταν κάτι πολύ πρωτόγνωρο: ένα μέρος πολύ κοντά στη θάλασσα, με πολύ φύση και με διάφορα κτίρια, όπου μέσα κάτι υπήρχε…αυτό ήταν. Οπότε το συναίσθημα ήταν η πολύ περιέργεια. Πολύ…ήμουν πολύ… έτσι δεν υπήρχε συνειδητότητα, υπήρχε μόνο περιέργεια. Δεν έκανα processing σε αυτά που έβλεπα.
[ απαλή μουσική ]
Οι πρώτες εμπειρίες του εθελοντισμού
Στη δική μου περίπτωση ήταν μια πολύ καλή συγκυρία, γιατί ο εθελοντισμός ο δικός μου ξεκίνησε καλοκαίρι, όπου είναι μια περίοδος που υπάρχει μεγαλύτερη δραστηριότητα λόγω της θάλασσας, στο ίδρυμα.
Οι επισκέψεις μου ήταν πάρα πολύ συχνές, ήταν δύο με τρεις φορές την εβδομάδα, κάποιες φορές και τέσσερις. Ουσιαστικά οι δραστηριότητες που κάναμε ήταν κυρίως οι βόλτες στη θάλασσα ή τα μπάνια στη θάλασσα, ένα πολύ πρόσφορο έδαφος για να συνδεθείς. Ακριβώς γιατί δεν υπήρχαν άλλες υποχρεώσεις για τα παιδιά, δεν υπήρχαν σχολεία ή κάτι τέτοιο, οπότε υπήρχε …και από τη μεριά μου, έτσι διαθεσιμότητα να πηγαίνω, οπότε αυτό χτίστηκε μέρα με τη μέρα, βδομάδα με τη βδομάδα και στα πλαίσια μιας καλοκαιρινής ανεμελιάς, που υπήρχε τότε.
Η αναπηρία δεν με σόκαρε – η εγκατάλειψη με σόκαρε
Στη δική μου την περίπτωση, επειδή φέρω κι εγώ ίδια μια σωματική βλάβη, δεν είχα στερεότυπα σε σχέση με την αναπηρία, ή τουλάχιστον δεν είχα συνειδητοποίησει ότι είχα.
Αυτό που με σόκαρε ήταν η εγκατάλειψη εξαιτίας της αναπηρίας. Δηλαδή αυτό που δεν μπορούσα να καταλάβω, και θυμάμαι ότι το εξέφραζα κιόλας, είναι πως το σοκαριστικό δεν ήταν η βλάβη που έφερε ο κάθε άνθρωπος. Τα διαφορά σύνδρομα, οι αισθητριακές βλάβες ή οτιδήποτε άλλο συναντούσα στους ανθρώπους εκεί.
Αυτό που με σόκαρε τότε και σε εκείνη την ηλικία ήταν το γεγονός πως αυτά τα παιδιά αφέθηκαν εκεί, εγκαταλείφθηκαν από την οικογένεια, λόγω της αναπηρίας τους. Οπότε αυτό που ήταν προς συζήτηση μέσα μου, δεν ήταν η βλάβη καθαυτή. Ήταν το αποτέλεσμα εξαιτίας της αναπηρίας.
[ απαλή μουσική ]
Η σταδιακή κατανόηση της ιδρυματοποίησης
Την ιδρυματοποίηση τότε δεν την είχα διαπιστώσει. Δεν είχα καταλάβει κι εγώ ίδια ότι μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον συντηρούνται πολλά στερεότυπα και είναι ένα βλαβερό μέρος για να μεγαλώνει κανείς. Γιατί ήταν ένα διάστημα ειδικά στις αρχές που εγώ περνούσα καλά. Έκανα έναν εθελοντισμό που με ευχαριστούσε και με γέμιζε και έδινα και έπαιρνα. Οπότε την ιδρυματοποίηση δεν την είχα συνειδητοποίησει τότε.
Είχα μείνει στο σοκ της εγκατάλειψης.
Πολλά χρόνια μετά, αρκετά χρόνια μετά, ήρθε η συνειδητοποίηση πως αυτό το μέρος δεν είναι ένα υγιές περιβάλλον για να υπάρχει κανείς, πόσο μάλλον για να μεγαλώνει και να διαμορφώνεται.
Η πιο σοκαριστική εικόνα: το μπάνιο ως διαδικασία
Ένα από τα πράγματα που πάντα με εντυπωσίαζε και με είχε σοκάρει πολύ την πρώτη φορά που το είχα δει ήταν ο τρόπος που γίνονται τα μπάνια στους ανθρώπους, μέσα σε ένα θάλαμο. Από τις πιο σοκαριστικές εμπειρίες που έχω δει και ήταν από τα πρώτα πράγματα που είδα. Η μεταφορά τους από το κρεβάτι στο μπάνιο, η πολύ γρήγορη διαδικασία του μπάνιου, χωρίς καμιά απόλαυση, μόνο και μόνο για να διατηρηθεί η καθαριότητα, το διεκπαιρεωτικό δίπλωμα και μετά πίσω στο κρεβάτι, για να μπει πάνα ή να κουμπώσει και να ντυθεί γρήγορα.
Και αυτό γινόταν πάρα πολύ γρήγορα για πάρα πολλά άτομα. Ήταν έτσι μια συνθήκη εργοστασίου, ο τρόπος που γινόταν και θυμάμαι ότι είναι από τις ιστορίες που ακόμα διηγούμαι, το πόσο έτσι βιομηχανικά πλένεται ο άνθρωπος μέσα στο ίδρυμα.
Οι δυσκολίες
Δεν είχα δυσκολίες κατά τη διάρκεια του εθελοντισμού μου και αυτό γινόταν πρώτον γιατί δεν είχα συνειδητότητα και πήγαινα να περάσω καλά, ήταν κάτι που το ευχαριστιόμουν πάρα πολύ. Επομένως και να γινόταν κάτι δεν το αντιλαμβανόμουν.
Δεύτερον υπήρχε μια ομάδα πλαισίωσης που μπορούσες και να εκφραστείς και να απευθυνθείς, ώστε να ξεπεραστεί οτιδήποτε. Και στις αρχές δεν είχα δώσει στον εαυτό μου την ταυτότητα, την εθελοντική. Ήμουν μέλος μιας παρέας τότε και αυτό είναι μια πολύ άλλη ιδιότητα που στα πλαίσια αυτής της παρέας κάναμε και αυτό. Οπότε δεν έβλεπα δυσκολίες. Το οποίο βέβαια είχε αντίκτυπο και αρνητικό εν τέλει.
Αλλά εντάξει, είχε να κάνει και με την ηλικία τότε, είχε να κάνει και με όλο αυτό το processing που δεν είχε γίνει.
Ωστόσο μετά, όταν αποδομήθηκε όλο αυτό, κατάλαβα πως μια από τις πιο βασικές δυσκολίες ήταν οι αντιστάσεις που είχε το προσωπικό σε ένα καινούριο άνθρωπο που ήθελε από μόνος του και χωρίς να πληρώνεται να ασχοληθεί με τα παιδιά και έπρεπε την ίδια στιγμή να απολογηθεί γι’ αυτό.
Αυτή είναι μια δυσκολία του, μπαίνω στο θάλαμο, ζητάω να πάρω για βόλτα έναν άνθρωπο, γιατί να τον πάρεις και ποια είσαι εσύ και γιατί είσαι εδώ και δεν σε ξέρουμε.
Έτσι αυτή η κλειστού τύπου διαχείριση, που έπρεπε να αποδείξεις ότι γουστάρεις να είσαι εκεί.
[ απαλή μουσική ]
Τι λείπει από τους ανθρώπους που ζουν σε ιδρύματα
Νομίζω ότι αυτό που τους λείπει είναι η εξωστρέφεια. Τους λείπει το να συνδεθούν με την κοινότητα.
Πολλά από αυτά ( τα παιδιά) πρέπει για τη μισή μέρα να μπορούν να υπάρχουν μέσα σε ένα σχολείο, άρα να υπάρχουν στην κοινότητα και την υπόλοιπη μισή μέρα να πρέπει πάλι να αναδιπλώνονται μέσα σε ένα δωμάτιο, με συγκεκριμένο προσωπικό, με συγκεκριμένους πάλι ανθρώπους. Αυτό προκαλεί από μόνο μια σύγχυση. Επομένως, αυτό που εντέλει λείπει είναι η εξωστρέφεια, του να μπορείς να βγεις στην κοινότητα, να μπαινοβγαίνεις όποτε θες…και πέρα από την εξωστρέφεια ως προς την κοινότητα, είναι και η εξωστρέφεια μέσα στο ίδιο το ίδρυμα.
Το πολύ απλό, του να πεινάσεις στις 2 η ώρα το μεσημέρι, και όχι στη μία και τέταρτο και να πρέπει να έχεις την άνεση να πας να ανοίξεις το ντουλάπι να φας κάτι από μόνος, όπως κάνουν όλοι στο σπίτι μας. Αυτή η έλλειψη εξωστρέφειας είναι που δημιουργεί και τα κουτάκια, όλα αυτά που έχουν τα παιδιά που μεγαλώνουν εκεί, άνθρωποι που μεγαλώνουν εκεί, ακριβώς γιατί δεν είναι ένα πλαίσιο συγκεκριμένο αυτό που διαβιούν.
Η ευκαιρία ως βασικό δικαίωμα
Αυτό νομίζω που διαχωρίζει τους ανθρώπους που ζουν στα ιδρύματα, από αυτούς που ζουν έξω από τα ιδρύματα είναι η ευκαιρία. Είναι η ευκαιρία του να μπορείς να υπάρξεις σε έναν χώρο χωρίς αυστηροποιημένους κανόνες που θα σε πειθαρχήσουν. Δεν μιλάμε για τα κλασικά όρια που έχει ένα παιδί μέσα σε μια οικογένεια για να υπάρχει ασφάλεια και προστασία.
Μιλάμε για τις συνθήκες φυλακής, για την κλασική ιστορία όπου ένα παιδί πρέπει να μην ακούγεται, να μην μιλάει, να μην δημιουργεί πρόβλημα γιατί αλλιώς θα τιμωρηθεί. Και παράλληλα τιμωρείται ήδη λόγω της ανατομίας του, για παράδειγμα. Αυτό λοιπόν που τους λείπει είναι η ευκαιρία.
Είναι η ευκαιρία να εκφράζονται, είναι η ευκαιρία να είναι ο εαυτός τους και να υπάρχουν γενικά μέσα στον χώρο. Γιατί ζουν σε μη κανονικά πλαίσια.
[ απαλή μουσική ]
Γιατί δεν υπάρχουν «καλά» ιδρύματα
Δεν υπάρχουν καλά και κακά ιδρύματα.
Τα ιδρύματα είναι εξ ορισμού ένα κακοποιητικό περιβάλλον διαβίωσης. Γιατί μέσα σε αυτά καταπατώνται βασικές αρχές της ατομικής ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης. Επομένως το αφήγημα «εδώ είμαστε ένα καλό ίδρυμα, προσέχουμε τα παιδιά» δεν υπάρχει, δεν ισχύει.
Είναι κάτι που πολλοί εργαζόμενοι και πολλές διοικήσεις επικαλούνται, ίσως γιατί έχουν καλές εγκαταστάσεις, ίσως γιατί έχουν ενισχυμένο προσωπικό, δεν ξέρω, γιατί δεν έχουν συνειδητοποιήσει τη βλάβη που προκαλούν.
[ απαλή μουσική]
Όταν ο εθελοντισμός αλλάζει ζωές
Δεν έχω θέμα να αναφερθώ σε αυτό. Απλώς είναι από αυτές τις περιπτώσεις που όντως μια ιστορία εθελοντισμού ενός ανθρώπου μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου.
Εμένα όντως οι γονείς μου, πολύ τυχαία, γνώρισαν έναν άνθρωπο από αυτή την ενασχόληση μου τέλος πάντων με το ίδρυμα και αποφάσισαν, γιατί ήταν σε αυτή τη φάση της ζωής τους, να τον στηρίξουν και να γίνει μέλος της οικογένειάς μας.
Εγώ προσωπικά έχω τη χαρά να γνωρίζω πολλές τέτοιες ιστορίες και είναι από τα πολύ καλά στοιχεία του εθελοντισμού, ότι οι άνθρωποι με το mentality και με τη φιλοσοφία κατά των στερεοτύπων και με την έτσι, πεποίθηση ότι μπορούμε να πάμε κόντρα στην ιδρυματοποίηση… μπορεί να γίνει και αυτό. Δηλαδή, νομίζω όλοι γνωρίζουμε πολλές οικογένειες που έχουν μπεί σε διαδικασία τεkνοθεσίας, γιατί αγάπησαν έναν άνθρωπο και θέλανε να τον βοηθήσουν.
Αν θέλεις να ακούσεις και άλλες ιστορίες ακολούθησέ μας στο https://tandem-org.gr/apoidrymatopoiisi/
Η δράση υλοποιείται με την υποστήριξη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ιωάννη Λάτση στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης» που συγχρηματοδοτούν δέκα κοινωφελείς οργανισμοί.
