Η Βουλγαρία, παρά τις προκλήσεις, αναγνωρίζεται διεθνώς για ορισμένες πρωτοποριακές και επιτυχημένες στρατηγικές στη διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης, οι οποίες αποτελούν πρότυπο για άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Η κληρονομιά του παρελθόντος
Μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, η Βουλγαρία κληρονόμησε ένα τεράστιο δίκτυο απομονωμένων ιδρυμάτων. Χιλιάδες παιδιά με αναπηρίες ή χωρίς γονική φροντίδα ζούσαν σε άθλιες συνθήκες.
Εκθέσεις διεθνών οργανισμών και του Βουλγαρικού Παραρτήματος του Ελσίνκι αποκάλυψαν το 2010 σοκαριστικά στοιχεία. Περισσότερα από 238 παιδιά με αναπηρία είχαν χάσει τη ζωή τους σε μια δεκαετία λόγω υποσιτισμού, παραμέλησης και κακοποίησης. Πολλά παιδιά ζούσαν μόνιμα δεμένα σε κρεβάτια.
Η κατακραυγή ανάγκασε την κυβέρνηση, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη UNICEF, να ξεκινήσει το εθνικό σχέδιο δράσης “Vision for Deinstitutionalization”.
Στατιστικά Στοιχεία της Μετάβασης
Η πρόοδος που σημειώθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν ήταν θεαματική ως προς τους αριθμούς.
Κλείσιμο δομών: Μέχρι το τέλος του 2015, έκλεισαν και τα 24 ειδικά ιδρύματα για παιδιά με νοητική αναπηρία.
Μείωση πληθυσμού: Ο αριθμός των παιδιών στα παραδοσιακά ιδρύματα μειώθηκε κατά περισσότερο από 95% μέσα σε μία οκταετία.
Βρεφικά ιδρύματα: Τα ιδρύματα ιατρικής και κοινωνικής φροντίδας για βρέφη (0-3 ετών) μειώθηκαν από 32 (το 2010) σε μόλις 13 (το 2018), με στόχο τη μηδενική εισαγωγή μωρών σε αυτά.
Μερικές από τις καλές πρακτικές που εφαρμόστηκαν και αποτελούν παράδειγμα στρατηγικής για την εφαρμογή αποιδρυματοποίσης από άλλες χώρες
Πολιτική και Στρατηγική Ηγεσία
- Ενιαίο Εθνικό Σχέδιο: Η χώρα δεν βασίστηκε σε αποσπασματικές δράσεις. Δημιούργησε το μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχέδιο “Vision for Deinstitutionalization” με σαφή οδικό χάρτη και δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα.
- Διατομεακή Συνεργασία: Συγκροτήθηκαν κοινές ομάδες εργασίας από τα Υπουργεία Κοινωνικής Πολιτικής, Υγείας και Παιδείας. Αυτό εμπόδισε τη μεταφορά της ευθύνης από το ένα υπουργείο στο άλλο.
Έξυπνη Διαχείριση Πόρων
- Αξιοποίηση Ευρωπαϊκών Κονδυλίων: Η Βουλγαρία υπήρξε πρωτοπόρος στη συνδυαστική χρήση των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (ΕΣΠΑ). Χρησιμοποίησε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης για το χτίσιμο των υποδομών και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο για την εκπαίδευση του προσωπικού και τη λειτουργία των υπηρεσιών.
- Απαγόρευση Χρηματοδότησης Παλιών Δομών: Θεσπίστηκε αυστηρός κανόνας που απαγόρευε τη διοχέτευση χρημάτων για την ανακαίνιση ή συντήρηση των παλαιών μεγάλων ασύλων, αναγκάζοντας το σύστημα να στραφεί αποκλειστικά σε νέες μορφές φροντίδας.
Καινοτόμες Υπηρεσίες Πρόληψης και Φροντίδας
- Κέντρα Μητέρας και Παιδιού: Δημιουργήθηκαν εξειδικευμένες υπηρεσίες μέσα στα μαιευτήρια. Όταν μια μητέρα (ιδιαίτερα νεαρής ηλικίας ή από ευάλωτο περιβάλλον) εκδήλωνε πρόθεση να εγκαταλείψει το νεογέννητο, μια ομάδα κοινωνικών λειτουργών παρενέβαινε αμέσως προσφέροντας ψυχολογική και οικονομική στήριξη για να κρατήσει το παιδί.
- Κέντρα Κοινοτικής Υποστήριξης (Community Support Centres): Δημιουργήθηκε ένα εκτεταμένο δίκτυο σε όλη τη χώρα που προσφέρει δωρεάν συμβουλευτική, λογοθεραπεία, φυσικοθεραπεία και ψυχολογική στήριξη σε γονείς παιδιών με αναπηρία, μειώνοντας δραστικά την ανάγκη ιδρυματοποίησης.
- Ταχεία Ανάπτυξη της Αναδοχής: Μέσα σε λίγα χρόνια, η Βουλγαρία ανέπτυξε από το μηδέν ένα οργανωμένο δίκτυο επαγγελματιών αναδόχων γονέων, προσφέροντάς τους μισθό, ασφάλιση και συνεχή εποπτεία, ώστε να αποφεύγεται η είσοδος βρεφών σε δομές.
Συνεργασία με την Κοινωνία των Πολιτών
- Σύμπραξη με ΜΚΟ: Το κράτος δεν προσπάθησε να κάνει τα πάντα μόνο του. Παραχώρησε τη διαχείριση πολλών νέων κοινοτικών δομών και προγραμμάτων σε έμπειρες διεθνείς και εγχώριες οργανώσεις (όπως η For Our Children Foundation και η Lumos), οι οποίες διέθεταν την τεχνογνωσία και εξασφάλιζαν την ποιότητα των υπηρεσιών.
Σίγουρα υπήρξαν και συνεχίζουν να προκύπτουν δυσκολίες και δυσλειτουργίες κατά την υλοποίηση της αποϊδρυματοποίησης.
Όμως το παράδειγμα της Βουλγαρίας αποδεικνύει ότι η αποϊδρυματοποίηση είναι εφικτή, ακόμη και στην Ελλάδα, αρκεί να δεσμευτεί με νόμο για την υλοποίηση του εθνικού σχεδίου αποϊδρυματοποίησης με σαφές χρονοδιάγραμμα και χρηματοδότηση, εξασφαλίζοντας διαφάνεια, ανεξάρτητη εποπτεία και προστασία από κακοποίηση σε όλες τις δομές φροντίδας.
Τα ιδρύματα δεν είναι λύση. Κάθε παιδί αξίζει μια οικογένεια, κάθε άνθρωπος ένα σπίτι.
🌈 Γιατί η ζωή έξω από το ίδρυμα δεν πρέπει να είναι προνόμιο — αλλά δικαίωμα.
Υπόγραψε για να γίνει πραγματικότητα η Αποϊδρυματοποίηση στην Ελλάδα!
Μπορείτε να υπογράψετε εδώ
Φωτογραφίες:
Rania Rakou, Monstera Production και Gustavo Fring
Πηγές άρθρου:
https://www.unicef.org/bulgaria/en/data-children-disabilities-bulgaria-and-around-world
https://www.hopeandhomes.org/content/uploads/2024/11/2019_HHC-Fact_sheet_Bulgaria.pdf
Η δράση υλοποιείται με την υποστήριξη του John S. Latsis Public Benefit Foundation στο πλαίσιο του προγράμματος Σημεία Στήριξης – Points of Support που συγχρηματοδοτούν δέκα κοινωφελείς οργανισμοί.
