Η ιδρυματοποίηση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα αλλά αποτελεί παγκόσμιο ζήτημα.

* Αναδημοσίευση άρθρου (μετάφραση στα ελληνικά) από τη Lumos Foundation

Πηγή: https://www.wearelumos.org/why-were-here/the-problem/

Η  Lumos Foundation  υποστηρίζει την αντικατάσταση των ιδρυμάτων με υπηρεσίες φροντίδας βασισμένες στην κοινότητα και επικεντρωμένες στην οικογένεια, τονίζοντας ότι κάθε παιδί αξίζει να μεγαλώνει σε ένα ασφαλές και στοργικό οικογενειακό περιβάλλον.

Για πολλά παιδιά σε όλο τον κόσμο, όταν βρίσκονται σε κατάσταση ευαλωτότητας, η φροντίδα τους ανατίθεται σε ιδρύματα. Αυτό συμβαίνει συχνά λόγω φτώχειας, οικογενειακού αποχωρισμού, έλλειψης επαρκών και προσβάσιμων υπηρεσιών για παιδιά με αναπηρία, καθώς και άλλων κοινωνικών παραγόντων. Πρόκειται για ένα παγκόσμιο ζήτημα που επηρεάζει περίπου 5,4 εκατομμύρια παιδιά.

Το να μεγαλώνεις σε ιδρυματική φροντίδα παραβιάζει τα δικαιώματα του παιδιού. Πάνω από 80 χρόνια διεθνούς έρευνας έχουν δείξει ότι μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στη σωματική και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών. Επιπλέον, τα εκθέτει σε αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης και παραμέλησης.

Πολλά ορφανοτροφεία σε όλο τον κόσμο λειτουργούν με σκοπό το κέρδος και όχι την ευημερία των παιδιών. Η κακοποίηση και η βία κατά των παιδιών εμφανίζονται συχνά στα ιδρύματα. Αλλά ακόμη και όταν λειτουργούν με τις καλύτερες προθέσεις, τα ιδρυματικά συστήματα και περιβάλλοντα δυσκολεύονται να προσφέρουν αυτό που πραγματικά χρειάζονται τα παιδιά – σταθερή αγάπη, ανταποκρινόμενη φροντίδα και προστασία. 

Η ιδρυματοποίηση στερεί επίσης από τα παιδιά το δικαίωμά τους να ζουν με τις οικογένειές τους – ένα δικαίωμα που κατοχυρώνεται σε διεθνείς συνθήκες, όπως η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (CRC).

Έχει επίσης αποδειχθεί ότι τα ιδρύματα δεν είναι μόνο επιβλαβή αλλά και δαπανηρά στη συντήρησή τους. Οι πόροι που διοχετεύονται σε αυτά θα μπορούσαν να επενδυθούν καλύτερα σε υπηρεσίες, που ενισχύουν και στηρίζουν τις οικογένειες, έτσι τα παιδιά να μην αναγκαστούν να απομακρυνθούν από τις οικογένειες του, όταν αυτό είναι εφικτό και δεν συντρέχουν άλλοι παράγοντες.

Κατά μέσο όρο, το 80% των παιδιών σε ορφανοτροφεία έχει ζωντανό τουλάχιστον έναν γονέα. 

Υπολογίζεται ότι 5,4 εκατομμύρια παιδιά ζουν σε ιδρύματα παγκοσμίως. 

Εκατοντάδες ερευνητικές μελέτες από όλο τον κόσμο δείχνουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της ιδρυματοποίησης στα παιδιά.

Ορισμός του ιδρύματος

Υπάρχουν πολλοί ορισμοί για το τι σημαίνει ο όρος «ίδρυμα» όταν αναφέρεται σε παιδιά. Είναι επίσης σημαντικό να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα σε ένα ίδρυμα και σε υψηλής ποιότητας ιδρυματική φροντίδα μικρής κλίμακας. 

Ωστόσο, ένα ίδρυμα περιλαμβάνει συνήθως τουλάχιστον έναν (και συχνά περισσότερους) από τους παρακάτω βασικούς παράγοντες, οι οποίοι σύμφωνα με την έρευνα προκαλούν βλάβη στα παιδιά:

• Τα παιδιά απομακρύνονται αυθαίρετα από τους γονείς τους (και συχνά από τα αδέλφια τους) και ανατρέφονται από προσωπικό που πληρώνεται για τη φροντίδα τους και συνήθως εργάζεται σε βάρδιες.
• Μεγάλος αριθμός παιδιών χωρίς συγγενική σχέση ζει μαζί στο ίδιο κτίριο ή συγκρότημα.
• Το παιδί δεν έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει έναν υγιή συναισθηματικό δεσμό με έναν ή δύο βασικούς φροντιστές.
• Τα παιδιά είναι απομονωμένα και αποκλεισμένα από την κοινωνική ζωή και τις υπηρεσίες της κοινότητας, π.χ. μέσω ψηλών τοίχων ή περιφράξεων, φύλαξης στην είσοδο, απομακρυσμένης τοποθεσίας ή ύπαρξης σχολείου εντός του ιδρύματος.
• Η επαφή με τη βιολογική και την ευρύτερη οικογένεια δεν ενθαρρύνεται ή δεν υποστηρίζεται ενεργά και μερικές φορές αποθαρρύνεται.
• Η φροντίδα είναι γενικά απρόσωπη και οι ανάγκες του οργανισμού υπερισχύουν των ατομικών αναγκών του παιδιού.
• Τα παιδιά διατρέχουν κίνδυνο δομικής παραμέλησης, που μπορεί να περιλαμβάνει: ανεπαρκείς υλικούς πόρους, ασυνέπεια στη φροντίδα λόγω βαρδιών, χαμηλή αναλογία προσωπικού προς παιδιά, ανεπαρκείς και ανεπιτυχείς αλληλεπιδράσεις φροντιστή-παιδιού και χρήση περιοριστικών ή επικίνδυνων μέτρων για τον έλεγχο της συμπεριφοράς (όπως σοβαρή σωματική τιμωρία, δέσιμο παιδιών ή χρήση ψυχοτρόπων φαρμάκων).